پیامدهای بسته شدن مؤثر تنگه هرمز بسیار فراتر از مجموعه کالاهای انرژی است که معمولاً با خلیج فارس مرتبط هستند، و شامل طیف گستردهای از مواد معدنی و پتروشیمیها میشود، از جمله بسیاری از موارد ضروری برای تولید انرژی پاک. پیشتر در مورد آلومینیوم صحبت کردیم، جزء کلیدی پنلهای خورشیدی، خودروها و باتریها که فرآوری آن به قدری انرژی میبرد که تقریباً ۱۰ درصد آن در خاورمیانه و جایی که سوخت فراوان است، تولید میشود.
اسید سولفوریک، ستون فقرات باتری های لیتیومی
از اسید سولفوریک در پالایش و فرآوری چندین فلز و ماده معدنی کلیدی برای گذار انرژی، از جمله مس، کبالت، نیکل و لیتیوم استفاده میشود. مس در سراسر خودروهای برقی و سایر فناوریهای پاک کاربرد دارد، در حالی که نیکل و کبالت در کاتدهای باتریهای لیتیوم-یونی استفاده میشوند – که البته خود آنها نیز حاوی لیتیوم هستند. کمبود یا افزایش قیمت اسید سولفوریک میتواند منجر به افزایش قیمت باتریها و خودروهای برقی شود، درست زمانی که مصرفکنندگان به سمت آنها هجوم میآورند تا به کاهش تأثیرات افزایش هزینه سوختهای فسیلی کمک کنند.
گوگرد محصول جانبی پالایش نفت و گاز طبیعی است. حدود نیمی از گوگرد حملشونده از طریق دریا و عبور از تنگه هرمز تأمین میشود، اما از زمان آغاز جنگ، تنها تعداد معدودی از کشتیهای حامل گوگرد از تنگه هرمز عبور کردهاند. به گزارش S&P، در واکنش به این اختلال، چین که بزرگترین صادرکننده اسید سولفوریک در جهان است، شروع به محدود کردن محمولههای خود به خارج کرد. گوگرد معمولاً توسط کشتیهای حملکننده فله حمل میشود و از زمان آغاز درگیری در ایران، حجم عبوری آن از تنگه هرمز به شدت کاهش یافته است. دادههای شرکت تحلیل کالایی کپلر نشان میدهد که در ماه آوریل تنها ۳۰,۰۰۰ تن و در ماه مارس ۱۸۰,۰۰۰ تن از این تنگه عبور کرده است. به گفته کپلر، این رقم در مقایسه با میانگین ۱.۲۷ میلیون تن در ماه در سه ماه منتهی به شروع درگیری، کاهش چشمگیری داشته است.
از دست رفتن محمولههای عبوری از تنگه هرمز باعث شده است قیمت گوگرد به شدت افزایش یابد، به طوری که قیمتهای تحویلی به آسیا به ۸۸۰ دلار در هر تن رسیده است که نسبت به شروع جنگ ۵۰ درصد افزایش را نشان میدهد. کمبود اسید سولفوریک احتمالاً به ویژه اندونزی را به شدت تحت تأثیر قرار خواهد داد. این کشور حدود ۶۰ درصد نیکل جهان را تولید میکند، اما تنها حدود یک ماه موجودی گوگرد دارد. به گفته مورگان استنلی، در حال حاضر «چندین» تولیدکننده نیکل در اندونزی تولید خود را حداقل ۱۰ درصد نسبت به ماههای قبل کاهش دادهاند. در جمهوری دموکراتیک کنگو، معدنداران مس و کبالت در حال کاهش استفاده از مواد شیمیایی در عملیات خود و بررسی کاهش تولید هستند.
تولیدکنندگان باتری در حال حاضر با هزینههای بالاتر برای مواد اولیه خود مواجه هستند. غول باتریسازی چینی (و تأمینکننده تسلا) یعنی CATL، به دلیل «فشار هزینه» با وجود حجم فروش بیشتر ناشی از تلاش مصرفکنندگان برای رهایی از وابستگی به سوختهای فسیلی، شاهد کاهش حاشیه سود نسبت به درآمد سهماهه قبل بوده است. با افزایش قیمت اسید سولفوریک، شرکتهای باتریسازی با صنعت کشاورزی نیز رقابت خواهند کرد، زیرا از اسید سولفوریک برای تولید کودهای فسفاته استفاده میشود. در فرآیند استخراج نیکل، حدود 15 درصد هزینه استخراج بطور مستقیم مربوط به مصرف سولفوریک اسید است. با توجه به افزایش 40 درصدی قیمت اسید سولفوریک، قیمت نیکل صرف نظر از سایر متغیرها مانند افزایش هزینه ترانزیت دریایی، در بازه زمانی کوتاه مدت به میزان 4 تا 7 درصد رشد میکند.
لیتیوم: استخراج از سنگ اسپادومین نیاز به مصرف فراوان اسید سولفوریک دارد
حدود نیمی از تولید جهانی لیتیوم از اسپادومین به دست میآید، سنگ سختی که عمدتاً در استرالیای غربی استخراج میشود. پالایش این سنگ تحت فرآیند حرارتی دهی و انحلال در اسید انجام می شود که به مقدار فرآوانی اسید سولفوریک نیاز دارد. معادن استرالیا در حال حاضر به دلیل درگیری در ایران از قیمت بالای دیزل و کمبود آن رنج میبرند. قیمت بالای اسید سولفوریک میتواند حاشیه سود پالایش لیتیوم که عمدتاً در چین انجام میشود را تحت فشار قرار دهد.
پلاستیکها
تهدید عمده دیگر به طور خاص برای تولیدکنندگان باتری، کمبود مواد پتروشیمی مانند اتیلن (که در تولید پلاستیک استفاده میشود) و پلیاتیلن است. اتیلن اغلب از اتان (یک مایع گاز طبیعی) یا نفتا (یک محصول پالایش شده نفتی) ساخته میشود و تولید آن در خلیج فارس به شدت توسط بحران تنگه هرمز مختل شده است. تا ماه مارس، تولیدکنندگان پتروشیمی آسیایی در انتظار کمبود، تولید خود را کاهش داده بودند. پلیاتیلن همچنین جزئی حیاتی در باتریهای لیتیوم-یونی است، جایی که اغلب در «جداکننده» استفاده میشود که به طور فیزیکی کاتد را از آند جدا میکند. حتی دولت ترامپ نیز از پلیاتیلن در ساخت باتری حمایت کرده است. وامی ۱٫۳ میلیارد دلاری از بانک داخلی وزارت انرژی برای تأمین مالی یک کارخانه تولید جداکننده در ایندیانا، از حذف بودجه آن اداره در دوران ترامپ جان سالم به در برد و ۷۷ میلیون دلار آن در سپتامبر گذشته پرداخت شد. به گفته وزارت انرژی آمریکا، بیش از ۴۰ درصد جداکنندههای لیتیوم-یونی در چین و «بخش عمده» آنها در آسیا تولید میشود، که حمایت از تولید داخلی را برای حفظ رقابتپذیری بینالمللی و زنجیرههای تأمین داخلی ضروری میسازد.
مس و آلومینیوم
استخراج آلومینیوم به روش الکتروشیمیایی و به کمک جریان الکتریسیته انجام میشود. برق بین ۳۰ تا ۴۰ درصد هزینههای تولید آلومینیوم را تشکیل میدهد. به همین دلیل است که ذوب آلومینیوم معمولاً در مناطقی با بوکسیت فراوان متمرکز نیست، بلکه در مکانهایی با برق ارزان انجام میشود، بدین معنا که اغلب باید بوکسیت یا آلومینا به محل کارخانههای ذوب وارد شود.
تخمین مورگان استنلی نشان میدهد که منطقه خلیج فارس تنها ۳ درصد آلومینا و فقط حدود ۱ درصد بوکسیت جهان را تولید میکند، در حالی که ۹ درصد آلومینیوم جهان را تولید مینماید. تولیدکنندگان آلومینیوم در غرب آسیا در حال حاضر تولید این فلز را متوقف کردهاند. به عنوان مثال، شرکت آلومینیوم بحرین فرآیند تعطیلی سه خط تولید را آغاز کرده است، «که در مجموع ۱۹ درصد از ظرفیت کل تولید سالانه ۱,۶۲۳,۰۰۰ تنی شرکت آلبا را تشکیل میدهند.» شرکت قطر آلومینیوم (کاتالوم) نیز به دلیل ناتوانی در تأمین گاز طبیعی در اثر حملات ایران به زیرساختهای گازی این کشور، دو هفته پیش شروع به تعطیلی کرد که میتواند تا ۶۴۸,۰۰۰ تن ظرفیت را از بازار خارج کند.
قیمت آلومینیوم درست پس از آغاز حملات هوایی به بالاترین حد چهار ساله خود رسید و سپس اندکی کاهش یافت. در ۲۷ فوریه، هر تن آلومینیوم ۳,۱۵۷ دلار بود؛ امروز و پس از بسته شدن تنگه هرمز، معادل ۳,۳۹۵.۵۰ دلار است. پس از افزایش 18 درصدی قیمت آلومینیوم و با توجه به نقش بالغ بر 80 درصدی قیمت آن بر هزینه تمام شده فویل آلومینیوم، قیمت این محصول مورد استفاده باتریهای لیتیومی به میزان 15 درصد رشد میکند. اما با توجه به سهم اندک آن در هر سلول باتری، اثر مستقیم آن بر هزینه نهایی سلول به حدود نیم درصد محدود میشود. اما باید توجه شود که بخش مهمی از وزن سازهی نگهدارندهی باتریها (شامل پک و ماژولها) از جنس آلومینیوم ساخته میشوند. این میزان بسته به نوع ساختار، بین 40 تا 60 درصد در نظر گرفته میشود. با محسابه سهم بخش پک و ماژولها از هزینه کل باتریهای یک خودرو، افزایش قیمت آلومینیوم، تا 2.5 درصد مستقیم بر افزایش قیمت باتری یک خودروی برقی موثر است. افزایش هزینههای انرژی و اسید سولفوریک، تولید فلز مس را نیز تحت تاثیر قرار میدهد. رشد قیمتی این فلز نیز میتواند تا 4 درصد بر هزینه تمام شده باتری خودرو اثر گذار باشد. دلیل اثرگذاری بیشتر مس بر قیمت نهایی باتری، سهم وزنی بیشتر آن و همچنین اثرپذیری همزمان فرآیند تولید آن از رشد قیمت انرژی و گوگرد است.
در نهایت، میتوان اشاره کرد که با تغییرات ژئوپولیتیک و بسته شدن تنگه هرمز، علیرغم ایجاد فرصت رقابت برای خودروهای برقی به علت افزایش قیمت سوخت بخصوص در آمریکا و شرق آسیا، رشد قیمت مواد اولیهی مورد نیاز صنعت باتری میتواند بخش مهمی از این مزیت را بیاثر کرده و با افزایش هزینه ذخیرهسازی انرژی، همچنان نیاز است تا کشورها از مشوقهای مالی به عنوان ابزاری برای سوق دادن افراد به سمت خرید و جایگزینی خودروهای الکتریکی استفاده کنند.
منابع:
Hormuz closure extends well beyond oil to threaten Chinese EVs | Reuters
Sulphur chokepoint threatens battery metals | Latest Market News
Lithium Prices Set to Rise Further Amid Iran War Impact
بیشتر بخوانید:
- تأثیر ژئوپلیتیک باتری از جنگ ایران بر شیمی باتری و زنجیره تأمین مواد کاتد: تحلیل افزایش فروش خودروهای الکتریکی در سهماهه اول ۲۰۲۶
- هوش مصنوعی در خدمت توسعه باتریها
